Aptomat bị nhảy liên tục là do trong mạch có một trong bốn lỗi: tải vượt dòng định mức của aptomat, chập mạch giữa dây pha và dây trung tính, rò điện xuống đất (với loại chống giật), hoặc chính aptomat đã yếu, nóng. Cách tìm nhanh nhất là rút hết thiết bị, bật lại aptomat, rồi cắm từng thiết bị hoặc bật từng nhánh cho đến khi nó nhảy. Nếu vừa rút hết mà gạt lên vẫn nhảy ngay, lỗi nằm trong dây âm tường hoặc ổ cắm và nên gọi thợ điện.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào gọi thợ |
|---|---|---|---|
| Nhảy sau vài phút đến vài chục phút khi bật nhiều máy | Quá tải | Giảm bớt thiết bị chạy cùng lúc | Khi dây và aptomat nóng, có mùi khét |
| Vừa bật thiết bị là nhảy ngay, có thể nghe tiếng "bụp" | Chập mạch ở thiết bị hoặc dây | Rút thiết bị đó, không dùng lại | Khi rút hết thiết bị vẫn nhảy |
| Aptomat chống giật nhảy, nút test bật ra | Rò điện ở thiết bị hoặc dây ẩm | Ngắt từng thiết bị để tìm | Khi rò ở bình nóng lạnh, máy bơm, dây âm tường |
| Nhảy khi tải còn nhẹ, thân aptomat ấm nóng | Aptomat yếu, tiếp xúc kém ở cọc đấu | Không tự tháo | Gọi thợ thay aptomat và siết lại đầu cốt |
| Nhảy sau mưa, về đêm | Ẩm ở ổ cắm ngoài trời, hộp nối | Ngắt nhánh ngoài trời thử | Khi nhánh đó cần đi lại dây |
Aptomat nhảy do đâu
Quá tải. Mỗi aptomat có dòng định mức ghi trên thân, ví dụ 16A, 20A, 32A. Ở điện 220V, 1A tương ứng khoảng 220W. Aptomat 20A chịu được khoảng 4.400W chạy liên tục. Bình nóng lạnh 2.500W, điều hoà 1,5 ngựa khoảng 1.200W, nồi cơm và ấm siêu tốc thêm 2.000W nữa là đã vượt. Khi quá tải, aptomat không nhảy ngay mà trễ vài phút vì bộ phận ngắt nhiệt cần thời gian nóng lên.
Chập mạch. Dây pha chạm dây trung tính hoặc chạm vỏ kim loại nối đất. Dòng tăng vọt nên aptomat ngắt tức thì. Hay gặp ở ổ cắm lỏng, phích cắm cháy, dây bị chuột cắn, dây bị đinh khoan trúng, thiết bị có động cơ bị cháy cuộn dây.
Rò điện. Chỉ aptomat chống giật (RCBO, RCCB, ELCB) mới ngắt vì lý do này. Nó so dòng đi ra ở dây pha và dòng quay về ở dây trung tính. Lệch quá ngưỡng (thường 30mA với loại bảo vệ người) là ngắt. Thiết bị hay rò: bình nóng lạnh, máy bơm, máy giặt, ổ cắm ngoài trời bị nước mưa.
Aptomat hỏng hoặc đấu lỏng. Aptomat dùng lâu năm, từng ngắt nhiều lần vì chập, lò xo và tiếp điểm yếu đi. Ốc bắt dây ở cọc đấu lỏng làm chỗ đó nóng, nhiệt truyền vào aptomat khiến nó nhảy dù tải không cao.
Cách khoanh vùng lỗi từng bước
Chỉ làm các bước dưới đây ở aptomat nhánh trong nhà. Không mở tủ điện tổng, không chạm vào dây từ công tơ đi vào.
- Nhìn hộp điện xem aptomat nào đang ở vị trí ngắt. Nếu nhà chia nhiều nhánh (ổ cắm, đèn, bếp, bình nóng lạnh), ghi lại nhánh bị ngắt.
- Rút hết phích cắm trên nhánh đó. Tắt công tắc các thiết bị đấu cố định như bình nóng lạnh, máy bơm.
- Gạt aptomat lên. Nếu nhảy ngay khi chưa có thiết bị nào, lỗi nằm ở dây hoặc ổ cắm. Dừng lại và gọi thợ.
- Nếu aptomat giữ được, cắm lại từng thiết bị, mỗi cái chờ vài phút. Thiết bị nào vừa cắm vào là nhảy thì thiết bị đó chập hoặc rò.
- Nếu cắm từng cái đều ổn nhưng bật nhiều cái cùng lúc thì nhảy, đó là quá tải. Cộng công suất ghi trên nhãn các thiết bị để so với dòng aptomat.
- Với thiết bị nghi hỏng, cắm thử sang một ổ ở nhánh khác. Nếu nhánh kia cũng nhảy thì chắc chắn lỗi ở thiết bị.
- Sờ mặt aptomat bằng mu bàn tay sau khi dùng tải một lúc. Nếu nóng rõ, ngửi thấy mùi nhựa khét, ngắt aptomat và gọi thợ kiểm tra cọc đấu.
Xử lý theo từng nguyên nhân
Nếu do quá tải: chia giờ dùng thiết bị công suất lớn. Không bật bình nóng lạnh cùng lúc với bếp từ và điều hoà trên cùng một nhánh. Không tự thay aptomat to hơn. Aptomat được chọn theo cỡ dây. Dây 1,5mm² mà lắp aptomat 32A thì dây sẽ nóng chảy trước khi aptomat kịp ngắt. Muốn dùng nhiều tải hơn thì nhờ thợ kéo nhánh riêng với dây to hơn.
Nếu do thiết bị chập: ngừng dùng, mang ra tiệm sửa. Không quấn băng keo rồi dùng tiếp.
Nếu do dây hoặc ổ cắm: trước khi làm gì với ổ cắm, ngắt aptomat nhánh đó, dùng bút thử điện chạm vào cả hai lỗ ổ cắm để chắc không còn điện. Ổ cắm cháy sém có thể thay nếu bạn quen việc. Dây âm tường chập thì phải để thợ dò và đi lại.
Nếu do rò điện: xem bài riêng về aptomat chống giật và bình nóng lạnh rò điện. Khi thiết bị rò là bình nóng lạnh hoặc máy bơm đặt chỗ ẩm, không dùng tiếp, không đi chân trần lại gần, gọi thợ.
Nếu do aptomat yếu: thay aptomat cùng dòng định mức, cùng số cực. Việc này đụng vào cọc đấu có điện nên để thợ làm, nhất là khi đó là aptomat tổng.
Khi nào phải gọi thợ hoặc điện lực
- Aptomat tổng nhảy mà các aptomat nhánh đều đã ngắt hết.
- Có mùi khét, khói, tiếng lách tách trong tường hoặc hộp điện.
- Vỏ aptomat biến màu, chảy nhựa.
- Aptomat ở cột điện hoặc trong hộp công tơ nhảy. Phần này thuộc điện lực quản lý, gọi tổng đài chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn tiền điện.
- Bạn không có bút thử điện hoặc không chắc dây nào có điện.
Tiền công thợ điện đến kiểm tra và sửa nhỏ tuỳ nơi, thường vài trăm nghìn đồng ở thành phố, cộng thêm vật tư nếu phải thay aptomat hay đi dây. Đây là khoảng tham khảo phổ biến và khác nhau theo khu vực.
Câu hỏi thường gặp
Aptomat hay bị nhảy về đêm là do đâu?
Ban đêm hay có điều hoà, bình nóng lạnh, máy bơm chạy cùng lúc nên dễ quá tải. Sương và độ ẩm tăng cũng làm ổ cắm ngoài trời, hộp nối dây ở ban công rò điện, khiến aptomat chống giật ngắt. Thử ngắt riêng nhánh ngoài trời một đêm để xem còn nhảy không.
Aptomat nhảy không rõ nguyên nhân thì làm sao?
Ghi lại giờ nhảy và những thiết bị đang chạy lúc đó trong vài lần. Thường sẽ thấy một thiết bị có mặt ở mọi lần nhảy, ví dụ máy bơm tự động hay tủ lạnh khi đóng máy nén. Nếu vẫn không ra quy luật, nhờ thợ đo điện trở cách điện của từng nhánh dây.
Aptomat bị nhảy do quá tải có tự hỏng không?
Aptomat được làm để ngắt nhiều lần khi quá tải, nhưng mỗi lần ngắt vẫn làm tiếp điểm mòn đi. Quá tải kéo dài còn làm dây nóng, vỏ dây lão hoá. Nên giảm tải thay vì cứ gạt lên lại liên tục.
Aptomat thỉnh thoảng bị nhảy có nguy hiểm không?
Thỉnh thoảng nhảy một lần khi sét đánh gần hoặc lúc bật máy công suất lớn thì chưa đáng lo. Nhảy lặp lại theo tuần, theo ngày là dấu hiệu có lỗi thật trong mạch. Để lâu, chỗ tiếp xúc kém có thể phát nhiệt và gây cháy.