Aptomat gia đình không có một con số chung. Mỗi nhánh chọn theo hai điều kiện: dòng aptomat phải lớn hơn dòng làm việc của các thiết bị trên nhánh, và phải nhỏ hơn hoặc bằng dòng mà dây của nhánh đó chịu được lâu dài. Mức hay dùng là nhánh đèn 10–16A, nhánh ổ cắm 16–20A dây 2,5mm², bình nóng lạnh 16–20A, bếp từ đôi 25–32A dây 4mm² riêng. Aptomat tổng chọn theo tổng tải thực tế và công tơ điện lực đã lắp.
| Nhánh | Tải thường gặp | Aptomat hay dùng | Dây đồng hay dùng |
|---|---|---|---|
| Đèn chiếu sáng | Vài trăm W | 10A hoặc 16A | 1,5mm² |
| Ổ cắm phòng ngủ, phòng khách | Quạt, tivi, sạc, máy tính | 16A hoặc 20A | 2,5mm² |
| Bình nóng lạnh 2.500W | Khoảng 11,4A | 16A hoặc 20A, loại chống giật | 2,5mm² |
| Điều hoà 1–1,5 ngựa | 3,5–6A khi chạy | 16A | 2,5mm² |
| Điều hoà 2 ngựa | 8–10A khi chạy | 20A | 2,5mm² trở lên |
| Bếp từ đôi 3.500–4.200W | 16–19A | 25A hoặc 32A theo sách hãng | 4mm² nhánh riêng |
| Máy bơm nước 200–750W | 1–4A khi chạy, khởi động cao hơn | 10A hoặc 16A | 1,5–2,5mm² |
Bảng trên là mức phổ biến thợ điện dân dụng dùng với dây đồng luồn ống âm tường. Khả năng chịu dòng thật của dây còn phụ thuộc hãng dây, cách đi dây và độ dài. Khi có sách hướng dẫn của hãng thiết bị (bếp từ, điều hoà, bình nóng lạnh), làm theo sách.
Cách tính dòng của thiết bị
Điện sinh hoạt ở Việt Nam là 220V một pha. Dòng điện xấp xỉ bằng công suất chia 220.
- Bình nóng lạnh 2.500W: 2.500 / 220 ≈ 11,4A.
- Ấm siêu tốc 1.800W: khoảng 8,2A.
- Nồi cơm 700W: khoảng 3,2A.
- 1A tương đương khoảng 220W. Aptomat 16A tương ứng khoảng 3.500W, 20A khoảng 4.400W, 32A khoảng 7.000W.
Thiết bị có động cơ (máy bơm, điều hoà, tủ lạnh) lúc khởi động kéo dòng gấp vài lần dòng chạy trong chưa tới một giây. Aptomat loại đường cong C (ký hiệu C16, C20 trên thân) chịu được xung khởi động này, nên nhà ở thường dùng loại C.
Vì sao phải chọn theo cỡ dây
Aptomat sinh ra để bảo vệ dây. Nó phải ngắt trước khi dây nóng tới mức vỏ nhựa hư. Nếu dây 1,5mm² mà lắp aptomat 32A, dây có thể chạy 25A kéo dài, nóng rực trong tường, trong khi aptomat vẫn chưa ngắt vì chưa tới ngưỡng. Đây là nguyên nhân cháy âm tường hay gặp khi chủ nhà thay aptomat to hơn cho khỏi nhảy.
Quy tắc dễ nhớ: dòng thiết bị ≤ dòng aptomat ≤ dòng chịu được của dây.
Các bước chọn aptomat cho một nhánh
- Liệt kê các thiết bị có thể chạy cùng lúc trên nhánh. Đọc công suất trên nhãn máy.
- Cộng công suất, chia 220 để ra dòng làm việc.
- Xác định cỡ dây của nhánh. Dây mới thường in cỡ trên vỏ, ví dụ "2x2,5" hoặc "CV 2.5". Không đọc được thì hỏi thợ đã đi dây, hoặc nhờ thợ kiểm tra.
- Chọn aptomat có dòng định mức ở giữa: lớn hơn dòng làm việc một chút, không vượt mức của dây.
- Chọn số cực. Nhà một pha, aptomat tổng nên là loại 2 cực (cắt cả dây pha và dây trung tính). Aptomat nhánh có thể 1 cực, nhưng nhánh bình nóng lạnh, máy giặt, ổ cắm nhà tắm nên dùng loại chống giật.
- Chọn đường cong C cho mạch có động cơ và mạch ổ cắm chung.
- Việc lắp đặt, đấu dây vào aptomat làm khi đã ngắt aptomat tổng và thử bút thử điện ở cọc đấu không còn sáng. Với aptomat tổng, cọc đầu vào vẫn có điện từ công tơ, phải để thợ hoặc điện lực làm.
Aptomat tổng chọn bao nhiêu
Cộng các tải lớn có thể chạy cùng lúc, không cộng tất cả thiết bị trong nhà vì hiếm khi mọi thứ bật cùng lúc. Một căn hộ có hai điều hoà, bình nóng lạnh, bếp từ, tủ lạnh, máy giặt thường chạy đỉnh khoảng 6–9kW, tương ứng khoảng 27–41A. Vì vậy nhiều nhà dùng aptomat tổng 40A hoặc 50A, hai cực.
Aptomat tổng cũng phải phù hợp với dây từ công tơ vào và công tơ điện lực đã lắp. Nếu nhà muốn tăng tải nhiều (lắp thêm bếp từ, điều hoà, sạc xe điện), liên hệ điện lực để được kiểm tra và nâng công tơ khi cần. Không tự thay aptomat tổng.
Những lỗi chọn aptomat hay gặp
- Thay aptomat to hơn vì hay bị nhảy, không đổi dây.
- Dùng một aptomat chung cho cả nhà, không chia nhánh. Có lỗi là mất điện toàn bộ và khó tìm chỗ hỏng.
- Bình nóng lạnh, máy giặt dùng aptomat thường, không có chống giật.
- Aptomat tổng 1 cực, chỉ cắt dây pha. Khi sửa chữa, dây trung tính vẫn nối với lưới.
- Mua aptomat trôi nổi, không rõ hãng, ngắt không đúng ngưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Aptomat 30A chịu tải bao nhiêu W?
Ở 220V, aptomat 30A tương ứng khoảng 6.600W. Con số này chỉ là ngưỡng lý thuyết. Để aptomat và dây không nóng khi chạy lâu, nên để tải thường xuyên dưới khoảng 80% mức này, tức khoảng 5.000W, và dây phải đủ lớn, thường từ 4mm² trở lên.
Aptomat bình nóng lạnh bao nhiêu A?
Bình nóng lạnh 2.500W chạy khoảng 11,4A, thường dùng aptomat chống giật 16A hoặc 20A với dây 2,5mm². Loại chống giật giúp ngắt điện khi bình rò ra nước hoặc vỏ.
Aptomat bếp từ bao nhiêu A?
Bếp từ đơn khoảng 2.000W dùng 16A là đủ. Bếp từ đôi hoặc ba vùng nấu từ 3.500W trở lên nên có nhánh riêng, aptomat 25A hoặc 32A, dây 4mm², theo yêu cầu trong sách hướng dẫn của hãng bếp.
Aptomat tổng cho gia đình nên dùng loại nào?
Nên dùng aptomat 2 cực, đường cong C, dòng định mức theo tổng tải đỉnh và theo dây từ công tơ vào. Nhiều nhà gắn thêm thiết bị chống dòng rò ở tổng hoặc ở các nhánh ẩm ướt. Việc chọn và lắp aptomat tổng nên để thợ điện làm.