Aptomat chống giật là thiết bị tự ngắt điện khi phát hiện dòng điện rò ra ngoài mạch, ví dụ qua vỏ máy, qua nước, hoặc qua người xuống đất. Loại dùng để bảo vệ người có ngưỡng tác động 30mA. Có hai loại chính: RCBO vừa chống giật vừa chống quá tải, chập mạch; RCCB (nhiều người gọi ELCB) chỉ chống giật, phải lắp nối tiếp với một aptomat thường. Nên lắp cho nhánh bình nóng lạnh, nhà tắm, máy giặt, máy bơm, ổ cắm ngoài trời, và bấm nút test mỗi tháng một lần.
| Loại | Chống rò, giật | Chống quá tải, chập | Cách dùng |
|---|---|---|---|
| MCB (aptomat thường) | Không | Có | Nhánh đèn, ổ cắm chỗ khô |
| RCCB, ELCB | Có | Không | Lắp sau một MCB, bảo vệ cả nhóm nhánh |
| RCBO | Có | Có | Một thiết bị cho một nhánh, gọn |
| Cầu dao chống giật dạng hộp gắn bình | Có | Tuỳ loại | Đi kèm bình nóng lạnh, vẫn nên có aptomat phía trước |
Aptomat chống giật hoạt động thế nào
Bên trong có một vòng lõi từ. Dây pha và dây trung tính cùng đi qua vòng này. Khi mạch bình thường, dòng đi ra bằng dòng quay về, từ trường hai dây triệt tiêu nhau. Khi một phần dòng điện thoát ra đường khác (qua người, qua vỏ máy nối đất, qua nước), dòng quay về ít hơn dòng đi ra. Cuộn cảm biến trên lõi từ nhận ra phần chênh lệch và kích bộ ngắt.
Ngưỡng 30mA là mức dùng để bảo vệ người theo bộ tiêu chuẩn lắp đặt điện hạ áp TCVN 7447, tương đương IEC 60364. Thiết bị loại này phải ngắt trong thời gian rất ngắn, thường dưới một phần mười giây ở dòng rò định mức. Loại 100mA, 300mA dùng để chống cháy cho cả toà nhà, không đủ bảo vệ người.
Aptomat chống giật không bảo vệ khi người chạm cùng lúc dây pha và dây trung tính mà không có dòng nào thoát xuống đất. Vì vậy nó là lớp bảo vệ thêm, không thay cho việc ngắt điện trước khi sửa.
RCBO hay RCCB, chọn loại nào
RCBO là lựa chọn gọn cho từng nhánh riêng như bình nóng lạnh, máy giặt. Khi nhảy, bạn biết ngay nhánh nào rò. Nhánh khác không bị ảnh hưởng.
RCCB hợp khi muốn bảo vệ chống giật cho một nhóm nhánh cùng lúc, ví dụ toàn bộ tầng hai. Giá trên mỗi nhánh rẻ hơn, nhưng khi rò ở một thiết bị thì cả nhóm mất điện. RCCB không tự bảo vệ quá tải, nên luôn phải có MCB đi trước hoặc sau nó với dòng phù hợp.
Khi mua, xem trên thân:
- Dòng định mức (In): 16A, 20A, 25A, 32A, 40A. Chọn theo cỡ dây và tải như aptomat thường.
- Dòng rò tác động (IΔn): chọn 30mA cho bảo vệ người.
- Số cực: loại 1P+N hoặc 2P cho điện một pha.
- Loại AC hay loại A. Loại A phát hiện cả dòng rò có thành phần một chiều dạng xung, hợp với máy giặt biến tần, bếp từ, điều hoà inverter. Nhiều hãng khuyến nghị loại A cho các tải điện tử này.
Nên lắp ở những nhánh nào
- Bình nóng lạnh. Bình có điện trở ngâm trong nước, khi điện trở hoặc ruột bình hỏng, điện có thể rò ra nước ở vòi sen.
- Ổ cắm trong nhà tắm, nhà vệ sinh, khu bếp gần bồn rửa.
- Máy giặt, máy rửa bát.
- Máy bơm nước, nhất là bơm đặt ở gầm cầu thang ẩm, sân, giếng.
- Ổ cắm, đèn ngoài trời, sân thượng, ban công.
- Nhà có trẻ nhỏ: nhiều gia đình lắp RCCB cho toàn bộ ổ cắm.
Việc lắp thêm aptomat chống giật vào hộp điện cần ngắt aptomat tổng, thử bằng bút thử điện ở các cọc đấu cho chắc hết điện, và đấu đúng dây trung tính đi qua thiết bị. Đấu sai dây trung tính (lấy trung tính từ nhánh khác) làm nó nhảy liên tục. Nếu không quen, để thợ điện lắp.
Kiểm tra aptomat chống giật mỗi tháng
- Bật aptomat chống giật ở vị trí đóng, mạch có điện.
- Bấm nút test (thường ký hiệu T) một lần.
- Aptomat phải nhảy ngay. Gạt lên lại.
- Nếu bấm test mà không nhảy, bộ phận chống giật đã hỏng. Thay mới, không dùng tiếp như aptomat thường.
Nhiều hãng in ngay trên thân hoặc ghi trong hướng dẫn đi kèm là nên thử nút test hằng tháng.
Khi aptomat chống giật nhảy
Nhảy nghĩa là có rò. Đừng gạt lên lại liên tục. Rút hoặc tắt từng thiết bị trên nhánh để tìm thiết bị rò. Nếu thiết bị rò là bình nóng lạnh, máy bơm, dây âm tường, gọi thợ. Không dùng bình nóng lạnh đang rò điện kể cả khi đã rút phích lúc tắm.
Câu hỏi thường gặp
Aptomat chống giật dento có tốt không?
Đánh giá một hãng cần dựa trên chứng nhận hợp chuẩn và kết quả thử thực tế, không chỉ tên hãng. Khi mua bất kỳ hãng nào, xem trên thân có ghi rõ IΔn 30mA, tiêu chuẩn sản xuất (IEC 61008 cho RCCB, IEC 61009 cho RCBO), và sau khi lắp bấm nút test phải nhảy ngay.
Aptomat RCCB là gì?
RCCB là thiết bị chống dòng rò không có bảo vệ quá dòng. Nó ngắt khi dòng rò vượt ngưỡng, thường 30mA, nhưng không ngắt khi quá tải hay chập mạch. Vì thế RCCB luôn đi cùng một aptomat thường.
Aptomat ELCB là gì?
ELCB là tên gọi cũ của thiết bị ngắt khi có rò điện xuống đất. Ở Việt Nam, nhiều người và cửa hàng vẫn gọi aptomat chống giật là ELCB. Khi mua, hỏi rõ là loại chỉ chống giật (RCCB) hay loại chống giật kèm chống quá tải (RCBO).
Aptomat chống giật có cần thiết cho gia đình không?
Có, nhất là cho nhà tắm, bình nóng lạnh, máy giặt, máy bơm và ổ cắm ngoài trời. Đây là những chỗ nước và điện gần nhau, rò điện dễ gây giật. Chi phí thêm cho mỗi nhánh không lớn so với rủi ro.