Aptomat không nhảy nhưng mất điện có bốn khả năng: điện lưới bị cắt hoặc sự cố trước công tơ, aptomat hỏng tiếp điểm bên trong nên gạt lên mà không đóng mạch, đầu dây ở cọc aptomat lỏng hoặc cháy, và đứt dây trung tính. Kiểm tra bằng cách xem nhà hàng xóm có điện không, rồi dùng bút thử điện thử ở ổ cắm. Lỗi nằm từ công tơ ra cột là của điện lực, lỗi trong tủ điện tổng thì gọi thợ, không tự mở.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Ai xử lý |
|---|---|---|---|
| Cả xóm cùng mất điện | Điện lưới cắt, sự cố trạm | Tra lịch cắt điện, chờ | Điện lực |
| Chỉ nhà mình mất, hàng xóm có điện | Aptomat ở cột, dây vào nhà, công tơ | Gọi tổng đài điện lực | Điện lực |
| Một nhánh mất, nhánh khác còn | Aptomat nhánh hỏng hoặc đầu dây lỏng | Gạt lên xuống vài lần, thử bút | Thợ điện |
| Bút thử sáng ở cả hai lỗ ổ cắm, thiết bị không chạy | Đứt dây trung tính | Ngắt aptomat, không dùng điện | Thợ điện hoặc điện lực |
| Đèn chập chờn, lúc có lúc mất | Tiếp xúc kém ở cọc đấu, mối nối | Ngắt nhánh đó | Thợ điện |
Vì sao aptomat vẫn đóng mà không có điện
Aptomat chỉ ngắt khi phát hiện quá dòng, chập hoặc rò. Mất điện do nguồn không tới thì nó không có lý do gì để nhảy. Cần gạt vẫn nằm ở vị trí đóng như bình thường.
Mất điện từ phía lưới. Điện lực cắt để sửa chữa, sự cố trạm biến áp, hoặc aptomat đặt ở cột điện, trong hộp công tơ nhảy. Aptomat ở cột chỉ điện lực được đóng lại.
Aptomat hỏng bên trong. Sau nhiều lần ngắt vì chập, tiếp điểm có thể cháy rỗ hoặc cơ cấu bên trong gãy. Cần gạt vẫn gạt được lên nhưng tiếp điểm không chạm nhau. Loại này bấm lên xuống thấy lỏng, không có tiếng tách rõ.
Đầu dây lỏng hoặc cháy ở cọc đấu. Ốc siết dây lỏng dần theo thời gian do dây nóng lên nguội đi. Chỗ lỏng phát nhiệt, oxy hoá, cuối cùng hở mạch. Thường có dấu hiệu báo trước: đèn chập chờn, mùi khét nhẹ ở hộp điện.
Đứt dây trung tính. Điện một pha vào nhà có hai dây: dây pha (dây nóng) và dây trung tính (dây nguội). Aptomat một cực chỉ cắt dây pha. Nếu dây trung tính đứt ở đâu đó, dây pha vẫn có điện nhưng mạch không khép kín, thiết bị không chạy. Lúc này bút thử điện chạm vào cả hai lỗ ổ cắm đều sáng, vì dây trung tính bị "kéo" lên điện áp của dây pha qua các thiết bị đang cắm. Đây là tình huống dễ bị giật vì dây tưởng là nguội lại có điện.
Cách kiểm tra từng bước
- Nhìn sang nhà hàng xóm, đèn đường. Nếu cả khu mất điện, chờ điện lực. Có thể tra lịch cắt điện trên ứng dụng hoặc trang chăm sóc khách hàng của điện lực nơi bạn ở.
- Nếu chỉ nhà mình mất, xem công tơ. Công tơ điện tử tắt màn hình hoàn toàn nghĩa là điện không vào tới công tơ. Gọi tổng đài điện lực in trên hoá đơn tiền điện. Không tự mở hộp công tơ, không đụng vào dây từ cột vào.
- Nếu công tơ còn sáng, mở nắp hộp aptomat trong nhà (chỉ mở nắp nhựa che ngoài, không tháo aptomat). Xem có aptomat nào nằm lệch hàng không.
- Gạt aptomat của nhánh mất điện xuống rồi gạt lên dứt khoát. Aptomat tốt sẽ có tiếng tách và cảm giác lực lò xo rõ ràng.
- Cầm bút thử điện ở phần cán cách điện, ngón tay chạm đầu kim loại phía đuôi bút. Cắm đầu bút vào từng lỗ ổ cắm của nhánh mất điện.
- Một lỗ sáng, một lỗ không, mà thiết bị vẫn không chạy: lỗi ở thiết bị hoặc phích cắm.
- Cả hai lỗ không sáng: dây pha không tới, có thể aptomat hỏng hoặc đầu dây lỏng.
- Cả hai lỗ đều sáng: nghi đứt dây trung tính. Ngắt aptomat tổng ngay, rút các thiết bị, không chạm vào vỏ kim loại thiết bị.
- Khi đã khoanh vùng lỗi ở aptomat hoặc cọc đấu, ngắt aptomat tổng, dùng bút thử lại để chắc chắn đã hết điện, rồi gọi thợ đến thay hoặc siết lại.
Những việc không nên tự làm
- Không mở tủ điện tổng để tháo aptomat tổng khi chưa có điện lực cắt nguồn phía trước. Cọc đầu vào của aptomat tổng luôn có điện dù bạn đã gạt xuống.
- Không đụng vào dây sau công tơ, dây từ cột vào nhà.
- Không nối tắt aptomat bằng dây đồng để "tạm có điện". Làm vậy là bỏ mất lớp bảo vệ quá tải và chập.
- Không dùng tiếp khi nghi đứt dây trung tính. Điện áp các thiết bị có thể lệch và vỏ máy có điện.
Khi nào gọi điện lực, khi nào gọi thợ
Gọi điện lực khi: công tơ tắt, aptomat ở cột nhảy, dây từ cột vào nhà đứt, chùng, toé lửa. Việc này thuộc trách nhiệm của đơn vị bán điện và thường không mất phí sửa phần của họ.
Gọi thợ điện khi: lỗi nằm ở aptomat trong nhà, cọc đấu, dây âm tường, hoặc nghi đứt dây trung tính sau công tơ. Chi phí thay một aptomat nhánh gồm tiền aptomat và tiền công, tuỳ hãng và nơi ở, là khoảng tham khảo từ vài trăm nghìn đồng.
Câu hỏi thường gặp
Aptomat không nhảy nhưng không có điện có phải aptomat hỏng không?
Có thể, nhưng chưa chắc. Trước khi kết luận, hãy chắc là điện đã vào tới công tơ và dây trung tính không đứt. Nếu bút thử chạm vào cọc đầu vào của aptomat thấy sáng mà cọc đầu ra không sáng khi đang đóng, lúc đó mới là aptomat hỏng. Việc thử ở cọc đấu nên để thợ làm.
Aptomat ở cột điện bị nhảy thì tự bật lại được không?
Không nên. Aptomat ở cột và trong hộp công tơ thuộc tài sản điện lực, thường được niêm phong. Gọi tổng đài điện lực để họ cử người đến kiểm tra và đóng lại.
Mất điện một phòng nhưng aptomat vẫn bật thì kiểm tra gì?
Kiểm tra xem phòng đó dùng chung nhánh với phòng nào khác. Nếu phòng kia còn điện, lỗi thường nằm ở hộp nối dây hoặc ổ cắm đầu tiên của phòng mất điện, nơi dây đi tiếp bị lỏng. Ngắt aptomat nhánh, thử bút để chắc hết điện trước khi tháo mặt ổ cắm, hoặc gọi thợ.
Bút thử điện sáng cả hai lỗ ổ cắm là sao?
Đó thường là dấu hiệu dây trung tính bị đứt ở đâu đó phía trước. Ngắt aptomat tổng, rút các thiết bị và gọi thợ. Không dùng điện tiếp cho đến khi sửa xong.