Bơm tăng áp tự ngắt bằng một trong ba cơ chế: rơ le áp suất (ngắt khi áp trong ống đạt ngưỡng), cảm biến dòng chảy (ngắt khi nước ngừng chảy), hoặc bộ biến tần (giảm tốc rồi dừng khi không còn nước được dùng). Khi bơm không tự ngắt, hoặc tự bật lên dù không ai mở vòi, nguyên nhân hay gặp nhất là rò nước trên đường ống sau bơm, van một chiều hở, bình tích áp hết khí, hoặc rơ le và cảm biến bị kẹt. Thử khoá van ngay sau bơm là cách nhanh nhất để biết lỗi ở bơm hay ở đường ống.
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách thử nhanh |
|---|---|---|
| Không ai dùng nước mà bơm cứ vài phút bật một lần | Rò nước sau bơm: bồn cầu chảy, vòi rỉ, ống âm tường rò | Khoá van sau bơm; hết bật là rò phía sau |
| Mở vòi, bơm bật tắt liên tục trong vài giây | Bình tích áp hết khí hoặc thủng màng | Ấn van nạp khí trên bình, ra nước là màng thủng |
| Khoá hết vòi mà bơm chạy mãi | Rơ le kẹt tiếp điểm, cảm biến dòng chảy kẹt ở vị trí mở, áp cài quá cao | Tắt điện, vệ sinh cảm biến, kiểm tra áp cài |
| Bơm chạy mãi, nước không lên | Bồn cạn, ống hút có khí, van trước bơm đóng | Kiểm tra bồn và van, xả khí |
| Bơm ngắt rồi không bật lại | Bảo vệ chạy khô, quá nhiệt đã tác động | Chờ nguội, cấp nước, bật lại theo hướng dẫn |
Ba cơ chế tự ngắt
Rơ le áp suất (bơm cơ). Nước trong ống đẩy lên một màng cao su, màng nén lò xo. Khi áp đạt ngưỡng ngắt, tiếp điểm hở, bơm dừng. Khi có người mở vòi, áp tụt xuống ngưỡng bật, lò xo đẩy tiếp điểm đóng lại, bơm chạy. Bình tích áp đi kèm chứa một túi khí nén, giữ áp trong ống khi dùng ít nước để bơm không phải bật liên tục.
Cảm biến dòng chảy (bơm điện tử). Lá gạt có nam châm nằm trong dòng nước. Có nước chảy thì lá gạt bị đẩy, đóng công tắc từ, bơm chạy. Nước ngừng chảy thì lá gạt về vị trí nghỉ, bơm dừng. Nhiều mẫu kèm cảm biến áp và mạch chống chạy khô.
Biến tần. Cảm biến áp báo liên tục cho bộ điều khiển. Khi mọi vòi đóng, lưu lượng về gần 0, bộ điều khiển giảm tốc rồi dừng bơm, bật lại khi áp tụt.
Bước 1: khoá van sau bơm để khoanh vùng
Đây là phép thử quan trọng nhất:
- Để bơm chạy tới khi tự ngắt (nếu nó ngắt được).
- Khoá van ngay sau bơm.
- Quan sát 15 đến 30 phút.
- Bơm không tự bật lại nữa: bơm và bộ điều khiển ổn. Nước đang rò ở đâu đó phía sau van: bồn cầu chảy nước liên tục, vòi rỉ, van phao, ống âm tường. Mở lại van và đi tìm chỗ rò.
- Bơm vẫn tự bật: rò nằm ở chính bơm hoặc phía trước (van một chiều hở, phớt bơm rò, mối nối ở bơm), hoặc bình tích áp hết khí, rơ le hỏng.
Rò nhỏ nhất hay bị bỏ qua là bồn cầu: nước rỉ liên tục từ két xuống lòng bồn, gần như không thấy. Nhỏ vài giọt màu thực phẩm vào két, 15 phút sau lòng bồn có màu là két đang rò. Cách xử lý có trong bài bồn cầu bị chảy nước liên tục. Vòi rỉ nhỏ giọt cũng đủ làm bơm cơ bật định kỳ, xem vòi nước bị rỉ nhỏ giọt.
Bước 2: kiểm tra bình tích áp (bơm cơ)
Bình tích áp hết khí là nguyên nhân hàng đầu khiến bơm cơ bật tắt liên tục mỗi khi mở vòi: bơm chạy vài giây đã đủ áp và ngắt, nước chảy vài giây áp tụt lại bật.
- Ngắt điện bơm, xả áp bằng cách mở một vòi.
- Ấn nhẹ lõi van nạp khí (giống van xe đạp) trên đỉnh bình.
- Có khí xì ra: bình còn khí, có thể thiếu. Đo và bơm bổ sung khí đến mức nhà sản xuất khuyến cáo, thường ghi trên nhãn bình.
- Có nước phun ra: màng hoặc bóng cao su bên trong đã thủng. Phải thay màng hoặc thay bình.
Không bơm khí khi bình đang có áp nước, và không vượt áp tối đa ghi trên bình.
Bước 3: kiểm tra rơ le và cảm biến
Rơ le áp cơ:
- Tắt điện trước khi mở nắp rơ le.
- Tiếp điểm cháy rỗ, dính vào nhau làm bơm không ngắt. Thay rơ le cùng loại.
- Lỗ dẫn nước vào màng rơ le bị cặn bịt: áp không truyền tới màng. Tháo rơ le, thông lỗ.
- Vít chỉnh lò xo bị vặn quá cao: ngưỡng ngắt cao hơn khả năng bơm, bơm chạy mãi không đủ áp để ngắt. Chỉnh về mức nhà sản xuất khuyến cáo. Nếu không chắc, để thợ chỉnh.
Cảm biến dòng chảy:
- Lá gạt kẹt ở vị trí mở do cặn, cát: bơm chạy mãi. Tháo vệ sinh.
- Nam châm rơi, lá gạt gãy: bơm không chạy hoặc chạy lung tung. Thay cụm cảm biến.
Van một chiều:
- Van một chiều hở làm nước chảy ngược về bồn khi bơm dừng, áp tụt nhanh, bơm bật lại. Thay van.
Bước 4: bơm chạy mãi mà không có nước
Nếu bơm chạy mà vòi không có nước, bơm đang chạy khô. Tắt điện ngay. Kiểm tra:
- Bồn còn nước không, van phao bồn có cấp nước không.
- Van trước bơm có mở không.
- Ống hút có khí không: tháo nút mồi, châm nước, xả khí.
Chạy khô kéo dài làm hỏng phớt và cháy mô tơ. Bơm có bảo vệ chạy khô sẽ tự dừng và báo đèn; sau khi cấp nước lại, làm theo hướng dẫn để khởi động lại. Chi tiết về trường hợp này có trong bài máy bơm nước vẫn chạy nhưng không lên nước.
Phòng lỗi không tự ngắt
- Sửa ngay vòi rỉ, két bồn cầu chảy, van phao bồn hỏng.
- Vệ sinh bồn và lưới lọc trước bơm định kỳ để cặn không vào rơ le, cảm biến.
- Với bơm cơ, kiểm tra khí bình tích áp theo sách hướng dẫn.
- Không chỉnh rơ le lên áp cao hơn nhu cầu thực tế.
- Ghi lại thời điểm bơm bắt đầu bật bất thường; lỗi xuất hiện sau khi thay một thiết bị vệ sinh thường nằm ở chính thiết bị đó.
An toàn điện khi xử lý bơm
- Luôn ngắt aptomat cấp cho bơm trước khi mở nắp rơ le, tháo cảm biến, thay van.
- Bơm đặt ở sân thượng, gầm cầu thang ẩm nên đi trên nhánh có aptomat chống giật.
- Vỏ bơm nóng bất thường, có mùi khét, aptomat nhảy khi bơm chạy: dừng dùng, gọi thợ kiểm tra rò điện.
Câu hỏi thường gặp
Bơm tăng áp tự bật khi không ai dùng nước có sao không?
Có. Nó cho thấy nước đang rò ở đâu đó, gây tốn nước, tốn điện và làm rơ le, mô tơ mau hỏng. Khoá van sau bơm để khoanh vùng rồi tìm chỗ rò.
Chỉnh rơ le áp bơm tăng áp thế nào?
Vít lò xo lớn chỉnh ngưỡng bật và ngắt cùng lúc, vít nhỏ chỉnh khoảng cách giữa hai ngưỡng trên nhiều loại rơ le. Chỉnh từng chút, theo dõi đồng hồ áp, không vượt khả năng của bơm và áp lực chịu được của thiết bị trong nhà. Nếu không có đồng hồ áp, để thợ chỉnh.
Bơm tăng áp điện tử có bị bật tắt liên tục không?
Ít hơn bơm cơ vì bật theo dòng chảy. Nhưng nếu có rò nước đủ lớn để kích cảm biến, hoặc vòi mở ở mức sát ngưỡng khởi động, bơm vẫn có thể chạy ngắt quãng.
Bao lâu nên kiểm tra khí trong bình tích áp?
Nhà sản xuất bình thường ghi khuyến cáo kiểm tra định kỳ trong sách hướng dẫn. Ngoài lịch đó, kiểm tra ngay khi thấy bơm bật tắt nhanh hơn trước lúc mở vòi.