Bơm tăng áp là máy bơm nhỏ lắp trên đường ống cấp nước trong nhà để đẩy nước chảy mạnh hơn tới vòi sen, bình nóng lạnh, máy giặt. Nhà cần bơm tăng áp khi bồn nước trên mái đặt không đủ cao so với điểm dùng nước ở tầng trên cùng, khiến vòi sen chảy yếu dù bồn đầy. Có ba loại chính: loại cơ dùng rơ le áp và bình tích áp, loại điện tử tự bật khi mở vòi, và loại biến tần giữ áp lực đều. Chọn loại và công suất theo số điểm dùng nước mở cùng lúc.
| Loại | Cách tự bật, tắt | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Cơ (rơ le áp, bình tích áp) | Rơ le đóng khi áp tụt, ngắt khi đủ áp | Bền, dễ sửa, rẻ | Áp lực lên xuống, bật tắt nhiều nếu rò nước hoặc bình hết khí |
| Điện tử (cảm biến dòng chảy, áp) | Chạy khi có nước chảy qua, dừng khi khoá vòi | Gọn, ít ồn, có chống chạy khô | Vòi mở nhỏ có thể không đủ để bơm chạy |
| Biến tần | Đổi tốc độ động cơ để giữ áp gần như không đổi | Áp đều, êm, giảm điện khi dùng ít | Giá cao, bo mạch nhạy với điện áp và ẩm |
Vì sao nước yếu ở tầng trên
Nước từ bồn trên mái chảy xuống nhờ trọng lực. Áp lực tại vòi phụ thuộc vào độ cao từ mặt nước trong bồn xuống vòi: mỗi 10 m chênh cao tạo ra khoảng 1 bar. Vòi ở tầng trệt cách bồn 10 đến 12 m thì mạnh, còn vòi sen tầng trên cùng chỉ thấp hơn bồn 1 đến 2 m thì rất yếu.
TCVN 4513:1988 về cấp nước bên trong nhà quy định áp lực nước tự do cần thiết tối thiểu 1 m cho vòi nước và dụng cụ vệ sinh, và tối thiểu 4 m cho mạng lưới hương sen tắm. Nghĩa là nếu mặt nước trong bồn cao hơn đầu vòi sen dưới khoảng 4 m, vòi sen sẽ không đạt áp theo tiêu chuẩn thiết kế. Đây là trường hợp phổ biến ở nhà phố đặt bồn trên sân thượng ngay trên tầng có phòng tắm.
Ngoài ra, bình nóng lạnh, máy giặt cửa trước, sen cây có nhiều chế độ phun cũng làm nước yếu thêm vì nước phải đi qua nhiều chỗ thắt.
Trước khi mua bơm, kiểm tra ba thứ
Nhiều trường hợp nước yếu không phải do thiếu áp:
- Lưới lọc ở đầu vòi, đầu sen bị cặn: tháo ra rửa, nước mạnh lên rõ.
- Van khoá góc, van tổng chưa mở hết: kiểm tra từng van trên đường ống.
- Ống rò hoặc tắc: nước yếu ở một điểm trong khi các điểm khác bình thường là lỗi cục bộ, không cần bơm.
Chỉ khi mọi điểm ở tầng trên đều yếu và bồn đầy, bơm tăng áp mới là giải pháp.
Ba loại bơm tăng áp khác nhau thế nào
Loại cơ. Bơm đi kèm rơ le áp suất và bình tích áp. Khi mở vòi, áp trong ống tụt xuống dưới ngưỡng bật, rơ le đóng điện, bơm chạy. Khi khoá vòi, áp tăng tới ngưỡng ngắt, bơm dừng. Bình tích áp giữ một lượng nước có áp để bơm không phải bật tắt liên tục khi dùng ít. Nếu bình hết khí hoặc đường ống rò, bơm sẽ bật tắt liên tục, lỗi hay gặp được giải thích trong bài máy bơm nước bị ngắt quãng.
Loại điện tử. Thay rơ le cơ và bình bằng cảm biến dòng chảy (và cảm biến áp ở một số mẫu). Mở vòi, nước chảy qua cảm biến, bơm chạy. Khoá vòi, dòng chảy ngừng, bơm dừng. Nhiều mẫu có chức năng tự ngắt khi không có nước để chống chạy khô.
Loại biến tần. Bộ điều khiển đo áp và thay đổi tốc độ quay của động cơ để giữ áp lực gần như cố định, dù mở một vòi hay ba vòi. Khi dùng ít nước, động cơ quay chậm nên tốn ít điện hơn và êm hơn.
Chọn công suất theo số điểm dùng nước
Công suất ghi bằng W chỉ là một phần. Hai con số quan trọng hơn trên nhãn và catalogue là:
- Lưu lượng tối đa (lít/phút): bơm cấp được bao nhiêu nước.
- Cột áp (m): bơm đẩy nước lên được bao cao. Cột áp giảm dần khi lưu lượng tăng, nhà sản xuất thường vẽ thành đường đặc tính.
Cách chọn thực tế:
- Đếm số điểm có thể mở cùng lúc: ví dụ một vòi sen, một máy giặt, một vòi bếp.
- Xem lưu lượng từng thiết bị. Vòi sen, máy giặt thường ghi lưu lượng hoặc áp lực nước yêu cầu trong hướng dẫn.
- Chọn bơm có lưu lượng tại cột áp cần thiết lớn hơn tổng lưu lượng các điểm mở cùng lúc.
- Nhà nhiều phòng tắm, nhiều tầng nên để kỹ thuật viên tính, hoặc dùng loại biến tần.
Bơm quá nhỏ thì nước vẫn yếu khi mở hai vòi. Bơm quá lớn thì ồn, tốn điện, và áp cao có thể làm hỏng gioăng, dây cấp, vòi xịt.
Lắp bơm tăng áp ở đâu
- Ngay sau đầu ra bồn nước trên mái: tăng áp cho cả nhà. Đây là cách phổ biến nhất ở nhà phố.
- Trước một nhóm thiết bị: ví dụ chỉ tăng áp cho tầng trên cùng hoặc cho bình nóng lạnh.
- Bơm mini ngay tại thiết bị: cho một vòi sen hoặc máy giặt, xem bài bơm tăng áp mini.
Những điểm cần có khi lắp:
- Van khoá trước và sau bơm để tháo bơm khi sửa.
- Van một chiều theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Mái che nắng mưa nếu đặt ngoài trời.
- Nguồn điện riêng có aptomat, và nên có aptomat chống giật vì bơm đặt ở chỗ ẩm. Xem bài aptomat chống giật.
- Dây điện đi trong ống, không để dây nằm dưới nền đọng nước.
Nếu nhà lấy nước thẳng từ đường ống cấp nước chung (không qua bể, bồn), không lắp bơm hút trực tiếp từ đường ống. Việc này có thể vi phạm quy định sử dụng nước sạch của địa phương và hợp đồng cấp nước, đồng thời hút nước của các hộ lân cận. Nên để nước vào bể hoặc bồn trước rồi mới bơm, và hỏi đơn vị cấp nước khi chưa rõ.
Bơm tăng áp cho nước nóng
Nếu bơm đặt sau bình nóng lạnh hoặc trên đường nước nóng năng lượng mặt trời, phải chọn loại chịu nhiệt, nhà sản xuất ghi rõ nhiệt độ nước tối đa trên nhãn. Bơm thường dùng cho nước nóng dễ hỏng phớt, rò nước.
Bình nóng lạnh cũng có giới hạn áp lực làm việc ghi trên nhãn bình. Bơm có cột áp lớn cộng với van an toàn bình kém có thể làm bình rò. Xem bình nóng lạnh bị rò nước nếu sau khi lắp bơm thấy nước nhỏ giọt ở van an toàn.
Dấu hiệu bơm tăng áp có vấn đề
- Tự bật tắt khi không ai dùng nước: rò nước trên đường ống, van một chiều hở, bình tích áp hết khí.
- Chạy mãi không dừng: rơ le hoặc cảm biến kẹt, bồn hết nước, ống hút có khí.
- Kêu to bất thường: vòng bi mòn, hút khí.
- Nóng vỏ, có mùi khét: ngắt điện ngay.
- Aptomat chống giật nhảy khi bơm chạy: có rò điện, không dùng tiếp, gọi thợ.
Câu hỏi thường gặp
Bơm tăng áp có tốn điện không?
Bơm chỉ chạy khi có người dùng nước, nên điện năng phụ thuộc thời gian dùng nước mỗi ngày. Loại biến tần giảm tốc độ khi dùng ít nên thường tiết kiệm hơn loại chạy hết công suất. Rò nước làm bơm bật tắt liên tục là nguyên nhân tốn điện hay gặp nhất.
Bơm tăng áp có hút nước từ bể ngầm lên bồn được không?
Bơm tăng áp thiết kế để tăng áp cho đường ống có sẵn nước, thường có khả năng hút sâu hạn chế. Bơm nước từ bể ngầm lên bồn mái nên dùng máy bơm đẩy cao đúng loại, theo cột áp và độ sâu hút ghi trên catalogue.
Có nên lắp bơm tăng áp cho cả nhà hay chỉ một phòng tắm?
Nếu chỉ phòng tắm tầng trên cùng yếu, một bơm nhỏ cho nhánh đó là đủ. Nếu nhiều tầng, nhiều điểm cùng yếu, lắp một bơm sau bồn mái cho cả nhà gọn hơn.
Bơm tăng áp loại nào êm nhất?
Loại biến tần thường êm nhất vì động cơ chạy chậm khi dùng ít nước. Vị trí lắp cũng ảnh hưởng tiếng ồn: đặt bơm trên đệm cao su, xa phòng ngủ.