Máy bơm nước bị nóng không chạy, chỉ kêu ù ù là động cơ có điện nhưng trục không quay được. Hay gặp nhất là tụ đề hỏng, cánh bơm kẹt rác hoặc trục bị bó gỉ sau thời gian dài không chạy, tiếp đến là cuộn dây sắp cháy. Ngắt điện ngay vì để bơm kêu ù vài phút là cuộn dây nóng tới mức cháy. Kiểm tra bằng cách xoay trục ở đuôi bơm: xoay nặng hoặc không xoay được là kẹt, xoay nhẹ mà cấp điện vẫn không quay là nghi tụ.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào ra tiệm |
|---|---|---|---|
| Kêu ù, không quay, trục xoay tay nhẹ | Tụ đề hỏng | Ngắt điện, không cấp lại | Thay tụ cùng thông số |
| Kêu ù, trục xoay nặng hoặc cứng đơ | Kẹt cánh, bó trục do gỉ, vòng bi hỏng | Xoay trục bằng tua vít sau khi ngắt điện | Xoay không được hoặc có tiếng rít |
| Chạy một lúc thì tắt, nguội lại chạy | Rơ le nhiệt bảo vệ ngắt do quá nóng | Tìm lý do quá nóng | Tắt liên tục kể cả khi có nước |
| Nóng, có mùi khét, khói | Cuộn dây chập vòng, sắp cháy | Ngắt điện ngay | Quấn lại hoặc thay bơm |
| Làm nhảy aptomat khi bật | Cuộn dây chạm vỏ, chập | Không bật lại | Mang ra tiệm |
Vì sao bơm nóng mà không quay
Động cơ máy bơm gia đình là loại một pha có tụ. Tụ tạo ra từ trường lệch pha để trục biết quay chiều nào và đủ lực khởi động. Khi tụ hỏng, cuộn dây vẫn có điện nhưng trục đứng yên, kéo dòng cao gấp nhiều lần bình thường. Dòng cao làm cuộn dây nóng rất nhanh.
Khi cánh bơm kẹt hoặc trục bó, kết quả giống hệt: điện vào mà không quay. Bơm để lâu không chạy (mùa mưa, nhà đi vắng) hay bị bó vì cặn và gỉ bám giữa cánh và buồng bơm.
Nhiều máy bơm có rơ le nhiệt (bảo vệ quá nhiệt) trong cuộn dây. Khi nóng quá mức, nó tự ngắt, nguội lại thì đóng. Nếu bơm cứ chạy, tắt, chạy, tắt theo chu kỳ vài phút, rơ le nhiệt đang báo bơm quá nóng.
Cách kiểm tra từng bước
- Ngắt aptomat nhánh máy bơm hoặc rút phích. Dùng bút thử điện chạm vào dây, cọc đấu hoặc ổ cắm cấp cho bơm để chắc đã hết điện.
- Để bơm nguội ít nhất 20–30 phút. Không sờ thân bơm khi đang rất nóng.
- Tháo nắp chụp cánh quạt ở đuôi bơm (thường 2–3 con vít).
- Dùng tua vít dẹt cắm vào rãnh đầu trục, xoay theo chiều mũi tên trên thân bơm.
- Xoay nhẹ, trơn: trục không kẹt. Nghi tụ hoặc cuộn dây.
- Xoay nặng, phải dùng lực mới nhúc nhích: bó trục, kẹt cặn. Xoay qua lại vài vòng đến khi nhẹ.
- Không xoay được dù dùng lực: kẹt cứng, vòng bi vỡ hoặc cánh vỡ chèn buồng bơm. Mang ra tiệm.
- Nếu vừa gỡ được bó trục, lắp nắp chụp lại, mồi nước đầy, cấp điện chạy thử. Bơm quay bình thường là xong.
- Nếu trục nhẹ mà cấp điện vẫn chỉ kêu ù, ngắt điện ngay. Lỗi nhiều khả năng ở tụ. Tụ có thể còn tích điện sau khi đã ngắt, nên việc tháo, đo và thay tụ để thợ hoặc tiệm làm.
- Không cấp điện thử nhiều lần liên tiếp. Mỗi lần kêu ù vài chục giây là cuộn dây thêm nóng.
Bơm nóng khi đang chạy: nguyên nhân khác
Có trường hợp bơm vẫn quay nhưng nóng bất thường, rồi ngắt rơ le nhiệt:
- Chạy khô, không có nước. Mất mồi, bể cạn. Nước trong bơm vừa là thứ được bơm vừa giúp làm mát phớt. Chạy khô làm phớt cháy, rò nước.
- Van phao, rơ le áp suất hỏng khiến bơm chạy mãi không nghỉ khi bồn đã đầy.
- Điện áp thấp vào giờ cao điểm, nhất là ở nông thôn cuối đường dây. Điện yếu làm động cơ kéo dòng cao và nóng.
- Đặt bơm chỗ kín, không thoáng, quạt làm mát bị bụi bít.
- Ống đẩy bị tắc hoặc khoá van khi bơm chạy.
Khi nào mang ra tiệm
- Trục không xoay được bằng tay.
- Nghi tụ hỏng. Thợ sẽ đo điện dung và thay tụ cùng thông số µF và điện áp ghi trên tụ cũ.
- Có mùi khét, khói, cuộn dây đổi màu.
- Bơm làm nhảy aptomat hoặc aptomat chống giật.
- Bơm có tiếng rít, lạch cạch kim loại khi quay.
Thay tụ thường là sửa nhỏ, rẻ. Quấn lại cuộn dây tốn hơn nhiều, với bơm nhỏ 125–200W nhiều khi gần bằng tiền mua bơm mới. Đây là mức tham khảo phổ biến, thay đổi theo loại bơm và nơi sửa.
Phòng bơm bị kẹt và nóng
- Bơm ít dùng thì cho chạy vài phút mỗi tuần để trục không bó.
- Treo rọ bơm cách đáy bể để không hút cặn.
- Đặt bơm nơi khô, thoáng, có mái che, không để ngập.
- Lắp rơ le chống chạy khô hoặc phao điện cho bể ngầm.
- Dùng aptomat riêng cho máy bơm, có chống giật nếu bơm đặt chỗ ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Máy bơm nước bị cháy tụ có dấu hiệu gì?
Bơm có điện, kêu ù ù nhưng không quay, hoặc quay rất chậm rồi nóng. Nhìn tụ có thể thấy phồng, nứt, rỉ dầu, nhưng nhiều tụ hỏng trông vẫn bình thường. Thợ dùng đồng hồ đo điện dung để biết chắc.
Máy bơm nước bị bó cứng phải làm sao?
Ngắt điện, thử bút cho chắc hết điện, tháo nắp chụp đuôi và dùng tua vít xoay trục qua lại đến khi nhẹ. Nếu không xoay được, cặn đã bám chặt hoặc vòng bi hỏng, cần tháo đầu bơm để vệ sinh ở tiệm.
Máy bơm nước bị nóng là bị gì?
Bơm nóng thường do chạy khô, chạy liên tục không nghỉ, điện áp yếu hoặc trục bị bó làm động cơ phải gắng. Nóng kèm mùi khét là cuộn dây đang hỏng. Ngắt điện và tìm nguyên nhân trước khi chạy lại.
Máy bơm nước bị cháy có sửa được không?
Được, bằng cách quấn lại cuộn dây động cơ. Với bơm công suất nhỏ, tiền quấn có thể gần bằng giá bơm mới, nên hỏi giá cả hai trước khi quyết định.